ناظم الاسلام كرمانى
426
تاريخ بيدارى ايرانيان ( فارسى )
بست و دوستان را وداع گفته دستور العمل داد و گرفت و حركت كرد در حسنآباد كه شش فرسخى طهرانست ملحق بآقايان شد چون معين حضور از اجزاء انجمن مخفى بود نگارنده از او پرسيد قدر پول را جواب داد چهار هزار تومان دادم دو هزار تومان را پس دادند و اگر هم حوالهء ايشان از بين راه رسيده بود تا سى هزار تومان ميدادم بارى از جاهاى ديگر هم پول بآقايان رسيد و از جهت پول بهيچوجه نگرانى نبود مراجعت آقا شيخ محمد رضا مجتهد استرآبادى از حضرت عبد العظيم بعتبات و حركت كردن با آقايان خيلى باعث قوت مهاجرين شد آقا ميرزا سيد حسين قمى و آقا شيخ محمد رضاى قمى هم كه حركت كردند مهاجرين را قوّتى فوق العاده داد . آقا سيد ريحان اللّه هم نقل بفيروزآباد كه از آنجا برود بمشهد مقدس . حاجى شيخ فضل اللّه هم درصدد و تهيهء حركت و مهاجرت است اين مهاجرت را مهاجرت كبرى گويند و مهاجرت اوليه را كه بزاويهء مقدسهء حضرت عبد العظيم پناهنده شده بودند مهاجرت صغرى گفتهاند چه در اين مهاجرت هم مقصود اعظم است از اول و هم عدهء مهاجرين بيشتر و هم زحمات و صدمات واردهء بر آنان زيادتر بود . روز چهارشنبهء 25 جمادى الاولى 1324 - حاجى شيخ فضل اللّه در تهيهء حركت است نصر السلطنه بر او وارد و چند ساعتى باهم خلوت نمودند بعضى گفتهاند مشار اليه برحسب ميل عين الدوله تا قم خواهد رفت چه اگر توانست آقايان را منصرف مينمايد از رفتن بعتبات و آنها را معاودت خواهد داد و اين خدمتى است كه بصدر اعظم كرده است و اگر نتوانست آنان را عودت دهد همان مراجعت خودش اهميتى خواهد داشت و شاه را از خيالات بزرك خواهد انداخت بعضى را عقيده آنست كه واقعا در خيال مهاجرت است چه در مهاجرت اوليه كه تخلف ورزيد خيلى متضرر گرديد علاوه بر اين حاجى شيخ فضل اللّه اگر چند ماهى در عتبات توقف كند شخص اول علماء اسلام خواهد گرديد چه هم حسن سلوك دارد و هم مراتب علميه و هم نكات رياست را بهتر از ديگران داراست . حاجى شيخ عبد النبى هم رفته است به عوين كه در دو فرسخى طهران واقع است . آقا ميرزا مصطفى آشتيانى هم مادرش مريض است و خيالاتش را كسى نميداند . از طايفهء طباطبائى جز يك پسرش آقا عبد المهدى كه ماند براى سرپرستى خانواده و اينكه بعدها بستگان را حركت دهد ديگر همگى مهاجرت نمودند . ديگر از مهاجرين كه از مهاجرت او آقايان را قوت و عين الدوله را ضعيف نمود جناب آقا سيد اسد اللّه طباطبائى برادر آقاى طباطبائى است كه امروز حركت فرمود با فرزندان خويش آقا ميرزا سيد حسن و ميرزا سيد حسين و اين سيد بزرگوار محل وثوق عامه و خاصه است چه از اهل ذكر و دعا است و نسخهء صحيحهء جنة الاسماء كه از حضرت امير المؤمنين عليه السلام وارد است ابا عن جدّ بطريق اجازه در نزد اين بزرگوار موجود و آثارش مشهود است از آن جمله چندى قبل شخص ديوانهء را از همدان آوردند بطهران براى معالجه پس از ياس از معالجه بتوسط شريف العلماء كه از خصيصين جناب صدر العلماء است او را آوردند خدمت اين سيد بزرگوار و با اجتماع شرايط لوح جنه را به او دادند پس از چندى ديوانه عاقل و مرض او به كلى بر طرف شد از اين گونه كارها از اين سيد جليل و عالم نبيل بسيار ديده شد و در اغلب ادعيه از جهة شفاى امراض از اشخاص بزرك مجاز شده و در تمام شدايد و مصائب با برادر بزرگوار خود همراه بود و به هيچ اسم و رسم هم فائده از دولت و ملت نبرد و متوقع اجرى نگرديد و از خدمات بزرگش تقبّل رياست و مديرى مدرسهء اسلام است چه اگر اهتمامات